
Pumanaw man sa edad na 97, iniwan ng Japanese artist na si Yayoi Kusama ang isang mundong tila wala nang katapusan—punô ng tuldok, salamin, liwanag at mga ideyang patuloy na dumarami na parang notifications sa telepono. Ayon sa The Guardian, 10 taong gulang pa lamang si Kusama nang makaranas siya ng matitingkad na visual at auditory hallucination: mga kislap, aura, bulaklak at makakapal na kumpol ng tuldok na waring lumalamon sa kanyang paligid. Sa halip na itago ang mga karanasang ito, ginawa niya itong pundasyon ng kanyang sining. Lumitaw ang paulit-ulit na pattern sa kanyang mga painting, damit, eskultura at tanyag na Infinity Mirror Rooms, kung saan nagmumukhang walang hanggan ang espasyo—at pansamantalang nawawala ang problema kung saan kukunan ng pinakamagandang selfie. Para kay Kusama, hindi lamang dekorasyon o propesyon ang paglikha. Hayagan niyang sinabi na araw-araw niyang nilalabanan ang sakit, pagkabalisa at takot sa pamamagitan ng sining. Noong dekada 1970, kusang-loob siyang nanirahan sa isang mental-health facility sa Tokyo habang patuloy na nagtatrabaho sa kalapit na studio. Ang paggawa ng sining ang naging paraan niya upang mabuhay, maunawaan ang sariling karanasan at maipakita sa iba kung paano niya nakikita ang mundo. Mula sa avant-garde scene ng New York hanggang sa impluwensiya niya sa pop art, naging pandaigdigang pangalan si Kusama. Dinagsa ng publiko ang kanyang mga eksibisyon; dahil sa napakalaking demand, pinalawig pa ng Tate Modern ang pagtatanghal ng Infinity Mirror Rooms nang isang taon. Higit sa kasikatan, nakatulong ang kanyang pagiging bukas tungkol sa mental health at kakaibang sensory experience upang palawakin ang puwang para sa mga neurodivergent at disabled artist. Kabilang sa bagong henerasyong kinikilalang dumaraan sa hindi tradisyonal na landas ang autistic artist na si Nnena Kalu, nagwagi ng Turner Prize noong 2025. Gayunman, mahalagang paglilinaw ng mga eksperto: hindi awtomatikong pareho ang mental illness, OCD at neurodivergence, kahit maaari silang magsanib o magkaroon ng magkakatulad na karanasan. Ang pamana ni Kusama ay hindi simpleng romantisasyon ng paghihirap. Ipinakita niyang maaaring gawing makapangyarihang wika ang isang nakabibigat na pananaw—at kung minsan, sapat ang isang tuldok upang simulan ang rebolusyon. O milyon-milyong tuldok, dahil si Kusama ito. #YayoiKusama #SiningAtKalusugangPangkaisipan #Neurodiversity