Sa tampok na “Women Artists Then and Now: An Integral Homage” ng Daily Tribune, binibigyang-pugay ang mahalagang ambag ng mga babaeng alagad ng sining mula sa nakaraan hanggang sa kasalukuyan. Higit ito sa simpleng pagbabalik-tanaw: isa itong paalala na matagal nang bahagi ng paghubog sa kultura, identidad, at malikhaing kasaysayan ang kababaihan—kahit hindi sila palaging nabibigyan ng pinakamalaking espasyo sa mga museo, aklat, at usapang pangkultura. Ipinahihiwatig ng paksa na ang sining ng kababaihan ay hindi dapat ituring na hiwalay o pandagdag lamang sa pangunahing kuwento. Integral ito—ibig sabihin, kapag inalis ang kanilang mga gawa at pananaw, para kang tumingin sa isang obra na kalahati ang kulay at saka magpapanggap na “minimalist” iyon. Mula sa mga naunang henerasyong humarap sa limitadong pagkakataon at mahigpit na pamantayan, hanggang sa mga kontemporaryong artistang malayang sumusubok ng bagong anyo, materyal, at mensahe, makikita ang patuloy na paglawak ng kanilang impluwensiya. Mahalaga rin ang ganitong pagpupugay dahil hindi sapat na kilalanin lamang ang kababaihan tuwing may espesyal na selebrasyon. Ang tunay na pagkilala ay makikita sa tuloy-tuloy na paglalantad ng kanilang mga obra, patas na representasyon, sapat na suporta, at seryosong pagtalakay sa kanilang ambag. Hindi sila dekorasyon sa gilid ng kasaysayan; sila mismo ang ilan sa mga humawak ng brotsa, humubog ng materyal, at nagsabing may mas malawak na kuwentong kailangang makita. Sa huli, ang pag-uugnay sa mga babaeng artist noon at ngayon ay nagpapakita ng pagbabago ngunit nagbubukas din ng tanong: sapat na ba ang espasyong ibinibigay sa kanila? Ang sagot ay malamang “hindi pa”—dahil kung tapos na ang laban para sa pagkilala, wala na sanang kailangang magpaalala kung gaano sila kahalaga. Ang sining ay salamin ng lipunan, at panahon nang tiyaking hindi malabo, bitak, o piling mukha lamang ang nakikita rito. #WomenInArt #SiningAtKasaysayan #BabaengManlilikha